Vua Thành Thái: Một Vị Vua Không Bình Thường Theo Bất Kỳ Nghĩa Nào

Vua Thành Thái sinh tại Huế, là con thứ 7 của vua Dục Đức. Ông lên ngôi năm 1889 khi mới 10 tuổi.

Vua Thành Thái Là Ai?

Năm 1889, thực dân Pháp tự cho mình là khôn ngoan khi đưa một đứa trẻ mười tuổi lên ngôi báu triều Nguyễn. Đứa trẻ ấy tên thật là Nguyễn Phúc Bửu Lân, sau này là vua Thành Thái – vị hoàng đế thứ 10 của nhà Nguyễn, trị vì từ 1889 đến 1907.

Người Pháp nghĩ: một ấu chúa thì dễ nắn, dễ bẻ, dễ làm bình phong hợp thức hóa quyền cai trị. Chúng đã sai hoàn toàn.

Đằng sau cậu bé bị đặt lên ngai vàng như một quân cờ ấy là một tâm hồn bùng cháy: sắc sảo, kiên cường và thầm lặng nuôi lửa cách mạng suốt gần hai thập kỷ.

Bí Mật Đằng Sau “Màn Giả Điên”

Lịch sử ghi chép rằng vua Thành Thái có những biểu hiện bất thường: khi thì nổi cơn cào cấu cung phi, khi thì xé nát bản vẽ ngay trước mặt quân Pháp. Nhiều người nghi ông mắc bệnh tâm thần.

Nhưng sự thật là vua Thành Thái không điên. Ông đang diễn.

Những cơn “mất kiểm soát” được dàn dựng kỹ lưỡng, mỗi lần đúng thời điểm bị nghi ngờ, đúng chỗ cần đánh lạc hướng. Ông hiểu rằng kẻ thù không sợ một ông vua nguy hiểm; chúng chỉ sợ một ông vua tỉnh táo và có kế hoạch. Vì vậy, ông chọn đóng vai kẻ ngã ngựa để bảo toàn con đường còn dài phía trước.

Phía sau vỏ bọc ấy, ông âm thầm liên lạc với các sĩ phu yêu nước, nuôi dưỡng tư tưởng canh tân và chờ đợi thời cơ. Mỗi cử chỉ “điên loạn” là một lớp giáp che chắn cho những cuộc mưu sự chưa chín muồi.

Vị Vua Cấp Tiến Nhất Triều Nguyễn: Tóc Ngắn, Âu Phục, Xe Đạp

Trong khi triều đình vẫn khư khư áo thụng mũ cánh chuồn, vua Thành Thái đã phá vỡ mọi khuôn thức. Ông là vị vua Nguyễn đầu tiên cắt tóc ngắn, khoác Âu phục, tự tay cầm lái ô tô và ca nô. Ông cũng là người An Nam đầu tiên biết đi xe đạp, thường một mình đạp xe dạo quanh kinh thành Huế, cái bóng đơn độc giữa lòng một đô thị đang mất dần chủ quyền.

Ông say mê máy móc và văn minh phương Tây không phải để hưởng thụ theo kiểu kẻ bị khuất phục, mà để học lấy sức mạnh của kẻ thù nhằm chống lại chúng. Mỗi chiếc động cơ ông tìm hiểu, mỗi trang sách phương Tây ông đọc qua, đều mang theo một câu hỏi ngầm: Làm thế nào để dân tộc này tự đứng vững?

Thơ Vua Thành Thái: Nỗi Đau Đáu Về Đất Nước

Tuy vậy, nhà vua vẫn có những nỗi đau mà ngay cả một diễn xuất hoàn hảo cũng không thể che đậy. Vì thế vua Thành Thái đành gửi tâm can vào thơ:

“Muôn dân nô lệ từng đàn,
Vui chi bệ ngọc ngai vàng riêng ta?
Hỡi ôi! Mất nước tan nhà,
Cừu thù quốc sỉ ấy là nợ chung.”

Bốn câu thơ, mà chứa trọn một triều đại. Một vị vua ngồi trên ngai vàng, nhìn muôn dân lầm than dưới gót ngoại xâm, và thấy cái ngai ấy, đẹp đẽ, lộng lẫy, chỉ là nỗi nhục. Không phải vinh quang.

Câu hỏi “Vui chi bệ ngọc ngai vàng riêng ta?” là câu hỏi mà không nhiều vị vua trên thế giới dám hỏi chính mình.

Lưu Đày Và Khí Tiết: Đảo Réunion Không Khuất Phục Được Ông

Cuối cùng, dù đã dụng công che giấu, mọi mưu sự đều đến tai người Pháp. Năm 1907, ông bị ép thoái vị, nhường ngôi cho con trai là vua Duy Tân, rồi bị đày tới đảo Réunion, một hòn đảo nhỏ giữa Ấn Độ Dương, cách tổ quốc hàng vạn dặm.

Thực dân Pháp nghĩ rằng đất lạ, đãi ngộ tốt và thời gian sẽ xói mòn ý chí của ông. Họ lại sai lần nữa.

Vua Thành Thái từ chối nhận tiền trợ cấp của kẻ đã cướp giang sơn của mình. Ông chọn tự lao động kiếm sống, đôi tay từng cầm bút lái xe, nay cầm cuốc cầm cày, và giữ trọn phẩm giá suốt những năm lưu đày. Ngai vàng mất rồi; nhưng thứ người ta không thể tước đoạt, ông giữ mãi đến hơi thở cuối cùng.

Vua Thành Thái Và Vua Duy Tân: Hai Cha Con, Một Khí Phách

Lịch sử đã an bài một điều hiếm có: cha truyền con nối không chỉ ngai vàng, mà còn truyền cả tinh thần bất khuất. Vua Duy Tân, người con trai kế vị, sau này cũng bị lưu đày sang chính hòn đảo Réunion ấy vì tham gia khởi nghĩa chống Pháp năm 1916.

Hai cha con, hai lần lưu đày, cùng một hòn đảo. Lịch sử đôi khi có những sắp xếp vừa nghiệt ngã vừa hào hùng đến nghẹn lòng.

Họ trở thành biểu tượng của một chân lý giản dị mà vĩnh cửu: ngai vàng có thể mất, nhưng lòng yêu nước thì không.

Kết: Một Vị Vua Xứng Đáng Được Nhớ Đúng Tên

Vua Thành Thái không phải là ông vua “điên”. Ông là một thiên tài sinh nhầm thời, hay đúng hơn, một con người vĩ đại bị thời đại đặt vào thế không thể thắng bằng sức mạnh thông thường, nên đã chọn cách chiến đấu theo cách của riêng mình: bằng trí tuệ, bằng nghệ thuật che giấu, bằng những hạt giống canh tân gieo thầm lặng vào lòng đất nước.

Lịch sử nợ ông một lần được nhắc đến đúng với tầm vóc thực sự: không phải vị vua thất bại, mà là người yêu nước không bao giờ đầu hàng.

Bạn ấn tượng nhất với chi tiết nào về vua Thành Thái? Hãy để lại bình luận.

Theo dõi Ngày Xửa Ngày Xưa để cập nhật những tin tức mới nhất:

Nếu có thắc mắc hay góp ý về bài viết, bạn có thể liên hệ với chúng tôi để gửi tâm thư.